Overzicht ‘spreektaal’


aandrager / aanjager

aandrager / aanjager (zn)

Eufemismen voor iemand die wel misstanden signaleert maar er verder niets mee gaat doen. Hij/zij schuift graag de hete aardappel door naar anderen, zonder de vingers er aan te branden.

afkluiten

af·`klui·ten (ov.ww.)

iemand met een kluitje het riet in sturen

Angstblaas

Persoon van het mannelijk geslacht bij wie adequate blaasontlediging nagenoeg onmogelijk is als gevolg van een latente angststoornis die acuut wordt op het moment dat andere personen de toiletruimte betreden.

Asset

Asset (zn) -> gebruikt als synoniem voor kwaliteit, eigenschap. Letterlijk: bezit, goed, fig: voordeel, pluspunt, aanwinst, ~s baten

Wordt tegenwoordig vaak gebruikt om persoonlijke eigenschappen te omschrijven: ,,Een van mijn assets is om te verbinden”.
Tenenkrommende psychobabbel.

Bakhaan

`bak·haan (de ~ (m.), bakhanen)

  1. Een niet al te snugger iemand
  2. (ww) iemand bakhanen: iemand voor idioot uitmaken

Blauwkous

In een NRC-artikel over ‘expres kinderloos en toch tevreden’ komt het woord blauwkous voor:

Heksen, seksueel gefrustreerden, blauwkousen, zieligerds. En recentlijker, eenzamen. Egoisten. Narcisten. In Geen kinderen geen bezwaar somt Emily Nobis de stempels op die vrouwen zonder kinderen in de loop der eeuwen opgeplakt hebben gekregen: een mismoedig makend rijtje.

Maar wat is een blauwkous eigenlijk? ,,Van Dale (1999) vermeldt bij blauwkous de omschrijving ’spotnaam voor een vrouw die geleerd is of daarvoor wil doorgaan en een zekere minachting voor huishoudelijke zaken toont’.”
(link)

Bollenwangenhapsnoet

Een bollenwangenhapsnoet met een kont als Buiksloterham (Amsterdamse uitdrukking) -> Hij is dom en dik

(met dank aan Ton Zeilstra)

cycloterrorist

cy·clo·ter·ror·`ist (de ~ , mengwoord ned./eng.)

Fietser die alle verkeersreglementen aan zijn laars lapt, en een gevaar betekent voor voetgangers

dat heb je goed

,,Dat heb je goed” => daar heb je gelijk in/het klopt wat je zegt

Ingmar Roerdinkholder schrijf hier over: ,,Me een doorn in het oor; mogelijkerwijs wordt vooral in Gelderland aan deze goedhebberij-ziekte geleden, in Arnhem en zeer wijde omgeving (straal van minstens 75 kilometer) zijn grote delen der bevolking reeds ongeneselijk besmet.”

Uitspraak meestal: dat hè’j goed.
Ook dikwijls: dat heb je (heeft hij/zij) MOOI goed.

Dus!

Dus! meestal als een sloom Dúúúússs…! met Quasi-Fries accent uitgesproken is een variant van hierboven genoemd Duh!, zij het dat Dus! natuurlijk inheems is en veel oudere rechten heeft. In de VPRO-serie Zaai met Plien en Bianca en Flapoor-Postbode Gerben wordt er ook stevig op los gedust. Kinderachtig druilwoord!

Er is maar één moment dat je op tijd kunt komen

“Er is maar één moment dat je op tijd kunt komen. Ben je er niet, dan ben je óf te vroeg, óf te laat.” Alle wisecracks van Johan Cruijf, de meester van de verbale schijnbeweging op één overzichtelijke Wikiquotepagina.

Geestig

geestig (bn)

Het woord geestig, waar op zich niets mis mee is, lijkt helemaal hip, op een sjieke manier.

Gleuvenrijder

`gleu·ven·rij·der (de ~)

Het Parool kiest het mooiste Amsterdamse woord. Mijn favoriet is de gleuvenrijder.

,,Dan de gleuvenrijder. Een jurylid dacht dat het betekent wat menigeen denkt dat het betekent, maar toen ze hoorde dat het om een trambestuurder ging, vond ze het weer wèl leuk. Een van de inzenders was André Testa, oud directeur van het GVB.”

(link)

Herkende

her·`ken·de (de ~ (m.), ~n)

een vage bekende

“Ik kwam op straat enkele herkenden tegen, met wie ik iedere morgen in de bus zit”

Is het al soep?

Verwacht antwoord: “Het ligt er aan te komen”. (Any minute now”). Vroeger thuis in dagelijks gebruik. Waarschijnlijk reklame geweest.

Je ken een ei in se reet gaarkoke

Je ken een ei in se reet gaarkoke (Amsterdamse uitdrukking) -> hij is erg bang

(met dank aan Ton Zeilstra)

Jip en Janneke-taal

Bas Eenhoorn was het communicatiewonder van de VVD. Toen de peilingen tijdens de verkiezingen in 2002 voor zijn partij naar beneden gingen, adviseerde Eenhoorn om voortaan alle standpunten in kleutertaal uit te gaan leggen, in Jip en Janneke taal.
‘t Is eigenlijk een grove belediging voor Annie M.G. Schmidt.

Koeliejoelie

`koe·lie·`joe·lie (bn, vulg.)

Gaaf - herkenbaar is het engelse woord ,,cool”. Verrassenderwijs geeft Google een hoop hits op dit woord. Afwijkende spelling op dit woord: cooly-yooly, cooly jooly, coelie-joelie en allerlei andere tussenvormen.

Kummerspeck

Uit een bespreking van ,,The Meaning of Tingo'' door Adam Jacot de Boinod citeert de BBC: ,,The German propensity for compound words pays dividends. Kummerspeck is a German word which literally means grief bacon: it is the word that describes the excess weight gained from emotion-related overeating.''
Naar verluidt ook uit het boek: ,,plimpplamppletteren''. Dit zou een Nederlands woord voor de nobele kunst van het steentje-stuiteren zijn; een steentje zo vaak mogelijk over het water laten scheren.

Letterlijk

“Tijdens dat concert ging letterlijk het dak eraf.”
Een staaltje taalinflatie: men bedoelde hier toch echt alleen dat het publiek razend enthousiast was.

MacGuffin

MacGuffin (zn, filmjargon. Soms ook wel McGuffin or Maguffin)

Een MacGuffin is een voorwerp in een filmplot dat de karakters in een film aanzet tot actie. De term is afkomstig van Alfred Hitchcock:

“[We] have a name in the studio, and we call it the ‘MacGuffin.’ It is the mechanical element that usually crops up in any story. In crook stories it is most always the necklace and in spy stories it is most always the papers.”

(wikipedia)

MDM’en

MDM’en (ww)

Deze afkorting staat voor Mooie Dingen Maken.
Bijv: ,,Wat doe je?” ,,Ik ben MDM’ende.”

Meetkamerknorkel

mannelijk persoon die deel uitmaakt van een in een afgesloten ruimte werkend team. Kenmerkend is het onophoudelijk uitkramen van prietpraat, afgewisseld met diverse, min of meer ondefinieerbare keelklanken of loze kreten.

Mensenmensenmens

,,(…) Luister, ik ben een mannenmensenmens, klaar. Ik ben een mensenmens, ja jongen echt, ik houd van mensen, klaar. Als ik mensen zie lopen, pang, dan voel ik het hier, echt diep in mijn buik weetjewel…”
(via)

o pietepee

Zij trachtte in correct Duits Auf Wiedersehen te zeggen tegen een klant van haar snoep-annex sigarenwinkeltje

sahafisme

sa·haf·`is·me (zn, het ~)

Het verkondigen van een aperte leugen met een zodanige overtuigingskracht dat de toehoorder of lezer wel gedwongen is zich af te vragen of de leugenaar zijn verstand verloren heeft of dat hij zelf gek geworden is. Het ,,sahafisme” dankt zijn naam aan de Iraakse minister van Informatie, Mohammed Saïd al-Sahaf, die het bestond om zelfs als het perscentrum waar hij de wereldpers te woord stond bijna op z`n grondvesten trilde door de langsdenderende Amerikaanse tanks, nog met een glimlach om zijn mond vol te houden dat de vijand in geen velden of wegen te bekennen was. Sindsdien worden ook aperte, zichtbaar onware leugens van anderen als ,,sahafisme” of ,,al-sahafisme” gepresenteerd. De uitspraak van Michael Jackson dat hij maar twee cosmetische operaties heeft ondergaan, is een beroemd voorbeeld.

sappa

ruim begrip voor iets positiefs

Sas-dag

Sas-dag (de ~)

Mensen die een Sonja-bakker-dieet volgen nemen af en toe een SAS-dag. Dat is een Schijt-Aan-Sonja-dag.

Skébier

Een inzending van Karlien Decleer:
,,Een bende westvlaamse vrienden van mijn vader gebruiken het woord om aan te geven dat ze hun laatste pintje, voor het naar huis gaan, drinken.
Ské komt van het West-Vlaams voor afscheid.”

Staphorster kafters

kafter (z.n.) -> iem. die de bijbel letterlijk neemt

Antropoloog Emile van Rouveroy van Nieuwaal over hoe geloof allesbepalend is in Staphorst:

Je zou het fundamentalistisch kunnen noemen. Maar er bestaat een beter woord voor: ,Kafters’. Dat zijn degenen die alles - van kaft tot kaft - uit de Statenvertaling van 1618 geloven en daar strikt aan vasthouden.

Van Rouveroy maakte een documentaire, getiteld Staphorst in Tegenlicht.

(uit NRC-Handelsblad: ,,Tussen de Staphorster Kafters”, 26 april 2008)

The Boop

The Boop (zn)

,,[..] people at Microsoft were known by their email names. I didn’t report directly to billg; but, during much of the time I was there, I worked for mikemap (Mike Maples), who reported to billg, had responsibility for all the products, and was part of the boop. Boop stood for billg plus the office of the president.”
(link | via)

Tsunami

tsu·`na·mi (zn. Japans, letterlijk ‘havengolf‘) => grote golf

Dank je, Geert Wilders, voor je verrijking van het Nederlands. De hyperbolisering van het taalgebruik bereikt dankzij jou het allerhoogste hoogtepunt. Alles is nu meer erg, meer eng, meer dan ooit.
Met je opmerking over een ,,tsunami van islamisering” heb je iedereen die voorheen gewoon ,,toename” bedoelde nu ,,tsunami van <uw tekst hier>” in de mond gelegd. Subtiel.
Ik las op Planet Internet over een ,,tsunami van online kieshulpjes die het Nederlandse web overspoelt''

Dat is jouw schuld, Geert. Dank je wel.

vermarktplaatsen

ver·`markt·plaats·en

Goederen via Marktplaats verkopen. ,,Ik denk dat ik die spullen maar ga vermarktplaatsen.”

met dank aan Herm Willems

Vleermutsjes

`Vleer·muts·je (zn) -> springerig tiener gothic meisje

zegmaarzegger

zeg·maar·`zeg·ger (z.n.)

Ingezonden door Herm Willems:
,,zeg maar wordt tegenwoordig te pas en te onpas door de spreektaal gemengd door vrijwel alle lagen van de bevolking.”